Acil Durum Eylem Planı Nasıl Hazırlanır?

Yangın, deprem, patlama, kimyasal sızıntı ya da ani bir yaralanma... Acil durumlarda kimin ne yapacağı önceden belli değilse, kayıplar büyür. Acil durum eylem planı, bu belirsizliği ortadan kaldıran yazılı bir hazırlıktır.

Acil durum planı neden gereklidir?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işveren, işyerinde meydana gelebilecek acil durumlara karşı önceden plan yapmakla yükümlüdür. Plan yalnızca bir dosya değildir; çalışanların panik yerine hazırlıklı davranmasını sağlayan bir yol haritasıdır. İyi bir plan, işyerinin gerçek koşullarına göre hazırlanır ve çalışanlar tarafından bilinir.

Planın içeriği

Bir acil durum eylem planında genel olarak şu başlıklar yer alır:

  • Acil durumların belirlenmesi
  • Önleyici ve sınırlayıcı tedbirler
  • Görevlendirilecek kişiler (ekipler)
  • Tahliye
  • Toplanma yeri
  • Tatbikat
  • İletişim bilgileri

1. Acil durumları belirleyin

İlk adım, işyerinde hangi acil durumların yaşanabileceğini listelemektir. Bunu yaparken risk değerlendirmesi sonuçlarından yararlanın. Bir büro ile bir üretim tesisinin acil durum senaryoları aynı değildir. Yangın hemen her işyeri için geçerlidir; ancak kimyasal madde kullanılan bir yerde sızıntı, yüksekte çalışılan bir yerde düşme, doğal afetlere açık bir bölgede ise deprem veya sel ayrıca ele alınmalıdır.

2. Önleyici ve sınırlayıcı tedbirleri yazın

Önleyici tedbirler olayın gerçekleşmesini engellemeyi, sınırlayıcı tedbirler ise olay olduğunda zararı azaltmayı amaçlar. Örneğin elektrik tesisatının periyodik bakımı önleyici; yangın söndürme tüpleri, alarm sistemi ve yangın kapıları sınırlayıcı tedbirlerdir. Tedbirlerin sorumlusunu ve kontrol sıklığını da yazmak planı uygulanabilir kılar.

3. Ekipleri oluşturun

Acil durumlarda görev alacak kişiler önceden belirlenir ve görevleri yazılır. Genellikle söndürme, kurtarma, koruma, ilk yardım ve tahliye gibi ekipler oluşturulur. Ekip üyelerinin isimleri, yedekleri ve görev tanımları plana eklenmelidir. Bu kişilerin görevlerine uygun eğitim almış olması gerekir; ayrıca işten ayrılma gibi durumlarda liste güncellenmelidir.

4. Tahliye ve toplanma yeri

Tahliye planında çıkış yolları, acil çıkış kapıları ve yönlendirme işaretleri bir kat planı üzerinde gösterilir. Çıkış yollarının her zaman açık ve engelsiz olması gerekir. Toplanma yeri; binadan güvenli uzaklıkta, acil servis araçlarının girişini engellemeyecek bir noktada seçilmelidir. Tahliye sonrasında herkesin sayılabilmesi için yoklama usulü de belirlenmelidir; ziyaretçiler ve taşeron çalışanlar da unutulmamalıdır.

5. İletişim bilgilerini hazırlayın

İtfaiye, ambulans, polis gibi acil yardım hatlarının yanı sıra işveren, İSG uzmanı, işyeri hekimi ve ekip sorumlularının telefonları planda yer alır. Bu listeyi görünür bir yere asmak ve telefonlarda kayıtlı tutmak faydalıdır. Bilgiler değiştikçe liste yenilenmelidir.

6. Tatbikat yapın

Yazılı plan, uygulanmadıkça sınanmamış bir varsayımdır. Tatbikatlar, planın eksiklerini gösterir: kapı kilitli çıkabilir, toplanma yeri yetersiz kalabilir, ekip üyeleri görevlerini bilmeyebilir. Tatbikattan sonra bir değerlendirme yapın; tespit edilen eksiklikleri not edin ve planı buna göre düzeltin. Katılım listesini ve tatbikat tutanağını saklayın.

Planın yenilenmesi

Acil durum planı tehlike sınıfına göre belirli aralıklarla yenilenir: az tehlikeli işyerlerinde 6 yıl, tehlikeli işyerlerinde 4 yıl, çok tehlikeli işyerlerinde 2 yıl. Süre dolmasa da işyerinde önemli bir değişiklik olduğunda plan gözden geçirilmelidir. Tehlike sınıfınızdan emin değilseniz tehlike sınıfı ve NACE kodu rehberine göz atın.

Çalışanlara duyuru ve eğitim

Plan ancak çalışanlar tarafından bilindiği ölçüde işe yarar. Planın özetini ve tahliye krokisini ortak alanlara asın, işe yeni başlayanlara ilk günlerde anlatın. Ekipte görevli kişilere görevlerine özel bilgilendirme yapın. Ziyaretçiler ve dışarıdan gelen firma çalışanları için de basit bir bilgilendirme yöntemi (giriş noktasında kısa uyarı levhası veya brifing) belirlemek faydalıdır.

Özel durumları da düşünün: hareket kısıtlı bir çalışan veya ziyaretçi varsa onun tahliyesinden kimin sorumlu olacağı önceden belirlenmelidir. Vardiyalı çalışılan işyerlerinde plan her vardiya için işleyecek şekilde kurgulanmalıdır; gece vardiyasında ekip üyelerinin hazır bulunması gerekir.

Sık yapılan hatalar

  • Başka bir işyerinin planını isim değiştirerek kullanmak.
  • Ekip listesini hiç güncellememek.
  • Planı çalışanlara duyurmamak ve eğitim vermemek.
  • Tatbikatı yalnızca kâğıt üzerinde yapmak.

Uygulamayla nasıl yapılır

İş Güvenliği Takip Sistemi'nde işyerinin sektörüne göre hazırlanan, Word formatında bir acil durum eylem planı taslağı alabilirsiniz. Taslağı işyerinizin kat planı, ekipleri ve iletişim bilgileriyle tamamlayın. Web uygulamasında deneyin.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; güncel mevzuatı kontrol edin.